29 траўня Дзяржаўны Камітэт па Друку афіцыйна папярэдзіў «Нашу Ніву», незалежную беларускамоўную газэту, патрабуючы спыніць выкарыстаньне традыцыйнага беларускага правапісу, а друкаваць у адпаведнасьці з правапіснымі зьменамі, уведзенымі пры Сталіне ў 1933 годзе. Спрабуючы папярэдзіць падзеі, што выглядалі на пачатак кампаніі па закрыцьці газэты, «Наша Ніва» распачала судовую справу супраць Дзяржаўнага Камітэту па Друку. Згодна зь зьменамі ў Законе аб друку, прынятымі ў снежні 1997 году, «Наша Ніва» магла б быць зачыненая па атрыманьні яшчэ двух папярэджаньняў. 14 жніўня Найвышэйшы Гаспадарчы Суд стварыў адмысловую лінгвістычную камісію дзеля глыбейшага вывучэньня праблемы. У сьнежні,калі лінгвістычная камісія скончыла працу, Найвышэйшы Гаспадарчы Суд ануляваў папярэджаньні «Нашай Ніве».[…]
    Урад працягваў зачыняць школы, дзе выкладаюць па-беларуску. Колькасьць беларускамоўных школаў скарацілася напалову ад 1991 году. Дзаржаўныя ўлады,у сваю чаргу сьцвярджалі, быццам бы зачыняліся толькі тыя школы, дзе была скарочаная колькасць вучняў, аднак ТБМ зазначае, што скарачэньне ў колькасьці першакляснікаў, якія вучацца па-беларуску з 76% да 28% ад 1993 па 1998 год сьведчыць пра дзяржаўную палітыку ўкараненьня расейскамоўнай адукацыі. У ліпені Міністэрства адукацыі зьмяніла Уладзіміра Коласа, дырэктара Беларускага гуманітарнага ліцэя на пасадзе адзінай ў Менску беларускамоўнай установы сярэдняй адукацыі на дзяржаўнага прызначэнца.

    Звяртаюся ў краме (па-беларуску - заўв. склад.) да прадаўшчыцы, а ў адказ: «Говорите нормально, вы что не знаете русского языка?» Падыйшоў да міліцыянта з нейкім пытаннем, а ён грэбліва: «Заткнись, дед, со своей белорусской мовой». Мог бы яшчэ і дубінкай стукнуць, і хто ж цябе ў такой дзяржаве абароніць?

    З самага пачатку я звярнуў увагу, што рускамоўны апытальны ліст ужо мае адзнакі шарыкавай ручкай сіняга колеру і патрабаваў неадкладна замяніць. Заменены ліст таксама меў адзнакі ручкай. Зноў замена - і такі ж вынік. Тады зноў больш рашуча патрабаваў адшукаць апытальны ліст на беларускай мове. Перапісчыца (Бабух Наталля Васілеўна) выканала. На беларускамоўным бланку ніякіх адзнакаў не было, ні ручкаю, ні алоўкам, абсалютна ніякіх.
    21 лютага да мяне прыйшла жанчына. […] Яна выцягнула аркуш для перапісу, дзе ўсе пытанні на самім бланку надрукаваны на расейскай мове. Я папрасіў усе звесткі пісаць на беларускай мове і яна пачала гэта рабіць. Але я папрасіў усе звесткі пра мяне пісаць на бланку, надрукаваным у друкарні на беларускай мове. Такога бланка ў яе не аказалася і яна была ў разгубленасці. Яна патлумачыла, што такіх бланкаў не бачыла ні ў кога, але яна даведаецца што рабіць і дадала, што калі такіх бланкаў не будзе, то ці буду я ўдзельнічаць у перапісе? Я адказаў, што не. […]
    Ваша арганізацыя (ТБМ - заўв. склад.) неаднаразова ставіла пытанне, каб перапіс вёўся і на беларускай і на расейскай мове і нават лепей было б, каб усё рабілася на беларускай мове, але ўлады ўпарта не жадаюць гэтага рабіць. Больш таго, яны проста навязваюць расейскую мову. Гэта я заўпарціўся і паставіў цвёрда пытанне, а колькі не захацела ісці на гэты канфлікт. Ідзе яўная русіфікацыя справакаваная дзяржавай. Я расеец, але я супраць такіх нечыстаплотных прыёмаў з боку дзяржавы.

    Не ведаю, як у касцёлах, а вось у праваслаўных храмах мовы роднай не чуваць. Вось, напрыклад, у нашай Вілейцы дзве цэрквы. Старая, Марыінская, асвечанаяў гонар пр. Марыі Ягіпецкай, і новая, асвечаная ў гонар патрыярха Ціхана. У першай настаяцель айцец Семіён, і яму дапамагае айцец Пётр. У другой настаяцель айцец Фёдар. Дык вось, калі айцы Семіён і Пётр да роднай мовыставяцца больш-менш лаяльна, то айцец Фёдар з'яўляецца сапраўдным шавіністам-[бела]русафобам.Бо чуе падтрымку.

    "Еўрапейскім таварам - еўрапейскую мову". Акцыю пад такой назвай правялі актывісты Гомельскага абласнога маладзёжнага цэнтра "Гарт". Вядучым сусветным кампаніям, якія прадаюць сваю прадукцыю ў Беларусі - "Проктэр энд Гэмбл","Кока-Кола", "Палароід", "Самсунг" і іншым, яны накіравалі зварот: "На ўпакоўцы вашых тавараў няма надпісу на дзяржаўнай мове нашай краіны - беларускай. Такая сітуацыя можа адмоўна адбіцца на іміджы вашай кампаніі, паколькі па-беларуску размаўляе значная частка насельніцтва, асабліва сярод моладзі".
    У той жа час вытворцу булённых канцэнтратаў "Галіна Бланка", які выкарыстоўвае беларускую мову, быў дасланы ліст са словамі падзякі за падтрымку нацыянальна-культурнага адраджэння беларусаў.

    Во время только что прошедшей переписи населения в анкету было включено немало вопросов, касающихся языка. Создалось впечатление, что государство хочет проверить, остался ли в этой стране еще хоть кто-то, кто говоритна родном языке.
    - Я считаю, что эта перепись задумана с целью доказать на статистических данных, что белорусской нации уже практически нет, а белорусский язык никому не нужен, и потому надо лишь политически, юридически оформить существующую «реальность», чтобы стать частью России. Иначе какое дело государству, на каком языке я говорю дома? Если быть откровенными, то надо признать, что немалая часть населения вообще разговаривает матом.
    Я думаю, совершенно не случайно, выступая в конце прошлого года по российскому телевидению в программе «Подробности», наш президент сделал сенсационное заявление, которое осталось почему-то многими незамеченным. А сказал он, что в Белоруси сегодня живут 25% чисто русских, еще 25% -это, по его словам, «перемешанные». Затем у нас 10%-12% поляков и «очень много живет евреев». Совершим нехитрый подсчет: 25% плюс 25%, плюс 10%- 12%, «очень много евреев» (по предыдущей, 1989 года переписи составляетпримерно 2%), плюс украинцы - около 3%. Если все это сложить - получается 67%. Выходит, что белорусов в Беларуси 33%, и, строго говоря, они являются национальным меньшинством в своем государстве.
    Случайно ли это заявление прозвучало перед самым началом переписи? Думаю, что нет. Дана конкретная установка - показать, что белорусов становится все меньше и меньше, а большинство - русские, и нечего так называемым националистам рыпаться со своей независимостью. Правда, возникает законный вопрос: что случилось, если за 10 мирных лет, которые прошли после последней переписи количество белорусов в стране уменьшилось с 77,9% до 33%? Что, произошла демографическая катастрофа? Если же действительно количество русских у нас за десять лет выросло с 13,9 до 25%, а поляков с 4,1% до 10-12%, то почему они хлынули в Беларусь? Такое чаще всего бывает при оккупации, когда завоеванная территория сознательно насыщается оккупантами. Так неужелимы переживаем оккупацию Беларуси нашими славянскими братьями? Неизвестно откуда взятые цифры порождают множество вопросов.
    - В последнее время Александром Лукашенко было сделано немало любопытных заявлений о белорусском языке. Как их расцениваете вы, председатель «Таварыства беларускай мовы»?
    - Действительно, не так давно Александр Григорьевич не где-нибудь, а в национальной Академии наук на встрече с учеными, преподавателями-обществоведами сделал примечательное заявление. Оказывается, у нас создан новый язык! «Нас некоторые попрекают за русский язык,- сказал он. - Ну какой же он русский! Чего мы отказываемся от того, что мы создали за годы советской власти? Чисто русский язык отличается от языка, на котором говорим мы. Кто-то называет это «трасянкай», ну что ж, пусть будет и «трасянка». Мы создали этот язык.» Вот так! «Трасянка» - это показатель вопиющей безграмотности и бескультурья, когда грубо калечатся сразу два языка: и великий русский, и наш родной белорусский. И вдруг оказывается, что она, которой нормальные интеллигентные люди должны стыдиться, является великим достижением. Дальше идти некуда...[...]
    - Как вы думаете, что напишут о нашем времени и о нас лет через тридцать? Кого запомнят? Кого забудут? [...]
    - В нашей истории был Лукаш Бендэ, который нанес страшный урон белорусской литературе, своими погромными статьями сократил годы и Янки Купалы и Якуба Коласа. Я думаю, не меньше вреда нашей культуре уже принес Владимир Петрович Заметалин. И как имя Быкова будет в истории Беларуси стоять возле имени Купалы, так и имя Заметалина должно стоять возле имени Бендэ.
    Но, конечно, потомки не могут не дать оценку и так называемым массам: где же были все вы? разве не видели разницы между Быковым и Заметалиным, между Бородулиным и Дудиновым, между Кононом и Акуловым?

    Як паведаміў генеральны дырэктар радыё "Бі-Эй" Яўген Шарашэўскі, вынікішматлікіх сацыялагічных апытанняў паказалі: большасць слухачоў жадае пачуць менавіта музыку на роднай мове (Я. Шарашэўскі мае на ўвазе рускую мову- заўв. склад.). Гэта цалкам адпавядае сусветнай канцэпцыі "Свая краіна, свая мова, свая музыка".
    Таму кіраўніцтва "Бі-Эй" вырашыла круціць расійскія "поп-шэдэўры". Тым болей, што на думку Таццяны Мартынавай, "расійская музыка па ўзроўні нічым не адрозніваецца ад заходняй". Што ж датычыць беларускіх выканаўцаў, у тым ліку і тых, хто спявае па-беларуску, то, па словах кіраўніцтва радыёстанцыі,яны ў прынцыпе гатовыя ставіць такую музыку - але вельмі часта атрымліваецца так, што ці тэхнічны ўзровень запісу, ці "мастацкая каштоўнасць" беларускага твора не дацягваюць да стандартаў, прынятых на "Бі-Эй". І потым, па словах праграмнага дырэктара Таццяны Мартынавай, у Беларусі проста няма попыту на беларускіх выканаўцаў. Вось так "Бі-Эй", стала "радыёстанцыяй для тых, хто аддае перавагу рускай мове".

    Ішла нарада работнікаў культуры раёна - падводзіліся вынікі работы за мінулы год. Дакладчыку, загадчыку аддзела культуры райвыканкама Івану Пісарыку,было чым падзяліцца з падначаленымі, і з высокім госцем з Мінска. [...] На вялікі жаль, даклад ён свой зрабіў на ... расійскай мове, на якой, між іншым, зараз размаўляе ўсё выканкамаўскае (і не толькі) чынавенства. А таму на «запявалу» нарады трымалі моўнае раўненне і выступоўцы ў спрэчках. За выключэннем загадчыцы раённай бібліятэкі Галіны Шановіч і госця з Мінска, кіраўніка дзяржаўнага хору імя Цікоцкага прафесара Міхася Дрынеўскага, які ў рэпліках і заўвагах па ходзе сходу размаўляў па-беларуску. [...]
    Восенню мінулага года ў старэйшай на Беларусі сярэдняй школе №1 адкрылася гімназія з паглыбленым вывучэннем англійскай мовы і з шматпрофільнымі 9-11-мі класамі. Набор вучняў быў па конкурсе - прайшлі самыя здольныя, іх набраласязвыш 800 чалавек. Здавалася б, радавацца трэба. Каб не адно істотнае «але»: малышня шасцігадовага ўзросту ў падрыхтоўчых класах ад беларускай мовы «вызвалена», урокі вядуцца толькі на расійскай. У малодшых і старэйшых класах на вывучэнне беларускай мовы адводзіцца ўсяго... 1 гадзіна ў тыдзень, англійскай ў 9-11 класах - 5 гадзін. Толькі ў 5-8 класах роднай мове «адпушчана» 2 гадзін на тыдні. Гімназія фактычна стала расійскамоўнай, як і ўсе школыў горадзе.

    Радио Би-Эй" полностью перешло на русский формат. Это означает, что западные исполнители в эфире радиостанции звучать больше не будут. Данное новшество при небогатом выборе FM-форматов (такая роскошь позволительна, скажем, в Москве, где насчитываются десятки коммерческих радиостанций) кажется неоправданным, но вполне объяснимым в контексте государственной политики, ориентированной всецело на Россию и самоизолирующейся от Запада. Тем более что главной целью недавней переписи населения по существу была попытка доказать, что по-белорусски в стране уже практически никто не говорит. Кто знает: случайно ли это совпадение - пророссийская политика и русский FM-формат?
    Прокомментировать ситуацию мы попросили программного директора "Радио Би-Эй" Татьяну Мартынову.
    -- Человек, живущий в русскоязычной стране, всегда должен иметь право выбора, какую музыку ему слушать, - считает Татьяна Мартынова.[...]
    -- Вы произнесли фразу "русскоязычная страна". Может быть, вам уже известны данные переписи населения?
    -- У нас два государственных языка. И достаточно просто выйти на улицу, чтобы понять, что большая часть населения говорит на русском языке. Но это не значит, что я отрицаю белорусские язык и культуру. Боже упаси!

    В конце февраля в Бресте было запрещено выступление сразу двух минских коллективов: N.R.M. и "Млына". Хотя существовала предварительная договоренность с администрацией брестского клуба "Прогресс", после нескольких звонков из горисполкома на проведение концерта было наложено вето. В спешном порядке организаторами было найдено другое помещение - кинотеатр "1 Мая". "Однако когда мы приехали туда, - рассказал лидер N.R.M. Лявон Вольский, - нас встретили милиционеры, которые попросту сказали нам "до свидания".[...]
    Столица пока держится: практически ни один из продюсеров не смог назвать фактов запрещения концертов по идейным соображениям. С подобными проблемами сталкивался, по-видимому, только директор "Агентства звука" Владимир Шаблинский - в то время, когда в помещении клуба "Луч" проводил музыкальные сессии "Риф-клуба". "Я понимаю опасения директоров некоторых концертных залов, когда публика кричит на концертах "Жыве Беларусь!", - рассказал В.Шаблинский. - К тому же эти директора хотя бы минимально, но уже начали разбираться в названиях белорусских коллективов. Естественно, в "черный список" музыкантов, не рекомендованных для выступления, автоматически попадают все белорусскоязычные команды, в том числе даже те, которые не имеют абсолютно никакого отношенияк каким-либо политическим партиям. Скажем, "Троица" нелюбима многими директорами залов точно так же, как "Крама" и N.R.M. У меня постоянно шли ожесточенные споры с теперь уже бывшим директором "Луча" Юрием Жечко: после того, какна нескольких концертах молодежь проскандировала "Жыве Беларусь!", г-н Жечко стал интересоваться составом исполнителей. Например, предметом его особой нелюбви была группа "Крама".

    18 лютага да нас завіталі два хлапцы-перапісчыкі. Калі яны дасталі расейскамоўныя перапісныя лісты, я папрасіла іх узяць беларускамоўныя, на што яны адказалі, што ім гэтых лістоў не давалі. Я адмовілася адказваць і прапанавала хлопцам прыйсці з беларускамоўнымі лістамі ў любы час, тамы што я з хворым дзіцём знаходзілася дома.
    Але нікога не дачакалася і 24 лютага я затэлефанавала ў аддзел міністэрства статыстыкі, які займаўся перапісам. Распавяла сітуацыю. I загадчыца аддзела Лукашэвіч С. В., з якой я размаўляла, запэўніла мяне, што беларускіх бланкаў надрукавана шмат, але іх ніхто не патрабуе, і да мяне абавязкова прыйдуць перапісчыкі ў бліжэйшыя дзень-два.
    Сапраўды пад вечар таго ж дня зайшоў адзін э тых хлопцаў. Але зноў прынёс расейскамоўныя бланкі, прычым ужо ім запоўненыя. І на пытанне: «Накаком языке разговариваете дома» стаяў адказ: « На русском ». Я абурылася:па-першае, мы дома размаўляем на беларускай мове, і перапісчыкі гэта цудоўна чулі. Па-другое, я спаслалася на сваё тэлефанаванне ў міністэрства статыстыкі і папрасіла ўзяць беларускамоўныя бланкі.
    І што ж вы думаеце, прыйшоўшы ў трэці раз яны прынеслі агульны бланк беларускамоўны, а індывідуальныя - расейскамоўныя!!! Ну, не далі ім, таму што няма! [...]
    Пэўны час назад па адным з расейскіх радыёканалаў я пачула наступную інфармацыю: «В Белоруссии снят и выходит на экраны первый белорусский телесериал (33-х серыйны фільм «Проклятый уютный дом», рэжысёр-пастаноўшчык Ул. Арлоў - заўв. склад.), посвященный событиям 1963 года. Но фильм снят на русском языке, так как создатели надеются, что фильм будет куплен в России».
    Вось гэта пагардлівая абвестка адразу адбіла ў мяне ўсякае жаданне глядзець гэты фільм. [...] Хочацца заўважыць, паважаныя стваральнікі фільма «Проклятый уютный дом», што калі вы не паважаеце сябе, то вамі будзе пагарджаць кожны, каму захочацца.

    З беларускамоўнай літаратурай справы па-ранейшаму няважныя, хоць статыстыка "рапартуе" аб нейкіх станоўчых тэндэнцыях. Колькасць выдадзеных на беларускай мове кніг па назвах павялічылася ў параўнанні з пазамінулым годам на 18 працэнтаў, сярэдні тыраж - амаль на 30 працэнтаў. Тым не менш у агульным аб'ёме выпушчаных у нас выданняў па назвах такая літаратура займае толькі восьмую частку.

    С какой целью, по вашему мнению, во время переписи задавался вопрос: на каком языке вы говорите дома?
    -- Чтобы доказать, что в Беларуси нет белорусов.
    -- И докажут же!
    -- Докажут. Я вообще не понимаю, зачем властям понадобилось так церемониться - могли сразу объявить о "результатах". Это, знаете, как еврейском анекдоте: "Который час?" - "А сколько вам надо?" В советский период во время переписи в графу "национальность" запись вносили карандашом - чтобы затем было удобно подтереть. [...]
    -- Как вы думаете, есть ли основания говорить о геноциде белорусской культуры и белорусского языка?
    -- Тут я ничего нового не открою: действительно идет открытый геноцид. И если коммунисты еще как-то заботились о фасадности системы, то сейчас это уже никого не беспокоит. Ведь глава режима употребляет белорусский язык не иначе, как только в комической форме! Правда, произношение у него классическое - лучше, чем у меня и многих белорусских литераторов. Он мог бы в Театрально-художественном институте преподавать белорусскую речь.